Rustig. Je voelt je steeds rustiger.
Stel je voor dat zich een bioscoopscherm voor je opent.
Creëer daarop je lievelingsplek.
Concentreer je op je ademhaling zodat je hele lichaam ontspant.
Pas je ademhaling niet aan.
Laat hem gewoon komen en gaan, komen en gaan...
Nu bevind je je op die plek.
Let op de details:
De kleuren...
...de textuur...
...het licht...
...de temperatuur. Voel de temperatuur.
Laat dit vredige tafereel zich voor je ogen afspelen.
Het gevoel van vrede is oneindig groot.
Wat een weer.
Dit zit toch wel goed dicht?
Voel je je al wat rustiger? - Dat gaat moeilijk met zo'n uitzicht.
Wat voor uitzicht? - Je rok schijnt door.
Viespeuk. Je voorleestijd is voorbij.
Ik moet haar bovendien gaan ophalen. - Dan zet ik alvast koffie.
Zal ik muziek opzetten? - Doe maar wat er nog op stond.
Ik laat je achter met Wagner.
Tot straks.
The Sea Inside
Julia, kom de auto in. Straks vries je nog dood.
Ze is echt eigenwijs.
Ben jij Gené? Ik ben Marc. Hallo.
Waar is Julia?
Wat een warm welkom van Galicië. - Dit is typisch februariweer.
Hoe was je vlucht? - Goed. Eindelijk ontmoeten we elkaar.
Vind je het erg om mee te rijden?
Je zou toch alleen komen? Dus?
Marc? Hij maakt aantekeningen. - Juist.
Is hij betrouwbaar? - Ja. Hij werkt op ons kantoor.
Luister. Ik hoop dat je begrijpt dat dit een grote stap is voor Ramón.
Natuurlijk begrijp ik dat.
Nu zijn jullie het, maar morgen is het de krant, dan de tv...
Ramón is bang dat alles verkeerd wordt belicht.
Het enige wat ik kan zeggen is dat ik m'n best zal doen.
Ik hoop het.
Dit betekent voor mij veel meer dan alleen werk.
Geloof me. Ik begrijp Ramón heel goed.
Hallo. - Hallo.
Ik ben Julia. - Jij bent dus de advocate.
Manuela, Ramóns schoonzus.
Heb je hulp nodig? - Nee, het gaat.
Ze zijn er.
Sorry dat ik geen hand geef.
Hoezo niet?
Ik hoorde dat je een beetje nerveus was.
Ik begin de dag met mijn ontbijt.
Hoe laat? - Om half tien.
Ik ben echt geen vroege vogel.
Daarna luister ik naar de radio. - Waar luister je graag naar?
Een beetje van alles. Vooral discussieprogramma's.
Hou je van discussies? - Ja, heel erg.
Ik ben een feestbeest.
Zie je dit? Mijn eigen computer.
Heb je hem zelf ontworpen? - Ja, ik vind graag dingen uit.
M'n vader en m'n neef maken ze vervolgens.
Wat kijk je opeens ernstig.
Ramón...
Waarom wil je sterven?
Nou...
Ik wil sterven omdat ik vind dat het leven in deze toestand...
...geen waardigheid heeft.
Ik begrijp dat andere mensen met tetraplegie...
...zich beledigd kunnen voelen door zo'n uitspraak.
Maar ik oordeel over niemand.
Wie ben ik om te oordelen over mensen die voor het leven kiezen?
Maar veroordeel mij en de mensen die mij willen helpen sterven ook niet.
Denk je dat er iemand wil helpen? - Nou...
...dat hangt af van de mensen die die stap moeten zetten.
Of zij hun angst kunnen overwinnen. Waar maakt iedereen zich zo druk over?
De dood is altijd aanwezig en zal dat altijd blijven.
Uiteindelijk gaan we allemaal dood. Allemaal.
Het hoort bij de mens.
Waarom reageert iedereen zo geschokt omdat ik ervoor kies om te sterven?
Alsof het iets besmettelijks is?
Als je zaak voorkomt, zullen ze vragen waarom je geen alternatief overweegt.
Waarom je een rolstoel weigert.
Als ik 'n rolstoel aanvaard, accepteer ik de kruimels van mijn verloren vrijheid.
Ik zal je iets vertellen: Jij zit daar...
...op twee meter afstand. Wat zijn twee meter?
Een geringe afstand voor ieder normaal mens.
Voor mij zijn die twee meter die ik moet overbruggen om bij je te komen...
...en je te kunnen aanraken...
...een onmogelijke reis.
Een illusie.
Een droom.
Daarom wil ik sterven.
Er zijn alweer drie uur voorbij, Ramón. - Goed.
Ik moet omgedraaid worden. Wachten jullie even beneden?
Hij belde ons een jaar geleden.
Hij wilde dat we hem zouden helpen te sterven.
Ik vertelde hem wat wij konden bieden:
Psychologische hulp, juridische bijstand, maar geen cyanide.
Hij werd woedend en maakte ons uit voor bedriegers.
Ik heb de hoorn neergelegd.
Een paar dagen later belde hij weer. Zijn vastberadenheid verraste me.
Heeft hij nooit getwijfeld? - Nooit.
Dat is belangrijk.
Hoe lang leeft hij al zo? - Zesentwintig jaar.
Zijn schoonzus nam de zorg over toen zijn moeder stierf.
Lig je goed? - Ja. Deze arm moet iets hoger.
Ik zal de katheter vervangen. - Niet nu.
Het duurt maar even. Laat ze maar wachten.
Ze is getrouwd met José, Ramóns broer.
Ze leven van de boerderij en van een kleine moestuin.
Wat denken zij van dit alles?
Iedereen mag denken wat hij wil.
Maar waar hij om vraagt kan ik niet goedkeuren.
Waarom niet?
Ik wil het beste voor hem. Wij allemaal trouwens.
Waarom wil hij dood?
Wie denkt daar nu aan? Het is niet rationeel, zoals hij beweert.
Ik ben niet van plan om hem te helpen, en ik...
Niemand in huis mag hem helpen.
Niemand...
Laat je tas niet slingeren. Breng 'm naar je kamer.
Of je naar het apparaat wilt kijken.
Je tas.
Wat mankeert er aan het toestel? - De draaischijf zit te strak.
Je had toch tentamen vandaag? - Waar is die advocaat?
Het is een vrouw. Ze is weggegaan met Gené en opa.
Ze gingen richting strand. - Die verdwalen vast.
Als opa rijdt tenminste... - Dat is niet aardig.
Hij is hartstikke seniel. - Natuurlijk. Hij is oud.
Wat verwacht je dan? - Dat hij zich koest houdt.
Hij hangt hier de hele dag rond. Alsof iemand hem nog nodig heeft.
Wat?
Ooit, misschien over een tijdje...
...maar ooit zul je zo'n spijt hebben van je woorden, dat je jezelf zult haten.
Waarom? - Ooit komt die dag.
Let op mijn woorden. Ooit.
De zee is verraderlijk hier.
Diegene die hier durft te zwemmen, moet goed uitgeslapen zijn.
Mijn zoon sprong vanaf deze plek.
Ik weet niet waar hij met zijn gedachten zat.
Maar hij sprong net op het moment dat het water zich terugtrok.
Hij sloeg met zijn nek tegen de zeebodem.
Verschrikkelijk.
Het zijn van die dingen die alleen als ze je overkomen...
Maar zolang dat Gods wil is, moet hij verder leven.
Maar u weet dat hij niet verder wil.
Dat heeft hij nooit gezegd. Hij heeft mij dat nooit zo gezegd.
Hij heeft daar nooit iets over gezegd.
...zullen we de hemel bereiken.
Omdat we ons hele leven in de hel hebben doorgebracht.
Als u deze beelden ziet, betekent dat misschien...
...dat een rechter, een jurist, een politicus, of iemand met enige macht...
...het heeft begrepen.
Mogelijk kunnen zij mijn psychisch lijden niet delen...
...maar misschien begrijpen ze dat dit geen leven is.
Waarom lach je zo vaak?
Als je niet kunt vluchten en geheel afhankelijk bent van anderen, leer je...
...om te huilen met een glimlach.
Woont Ramón Sampedro hier? - Ja. Wat wil je?
Ik was in de buurt en wilde hem een bezoekje brengen.
Ik hoorde dat hij veel bezoek krijgt.
Goed.
Heel eventjes dan.
Ik ben Rosa. - Kom eens wat dichterbij.
Waar kom je vandaan? - Boiro.
Ik kwam langs op de fiets.
Jeetje, wat voel ik me stom.
Waarom? - Ik weet niets te zeggen. Ik ken je niet.
Maak je daar maar geen zorgen om. Ik kan toch niets anders doen.
Ga maar zitten.
Waarom ben je hier?
Je maakt het me moeilijk.
Wat doe je? - Ik werk in een conservenfabriek.
En ik ben omroepster bij Radio Boiro.
Dan heb ik je vast wel eens gehoord.
Echt waar? Ik ben maar een amateur, hoor.
Je doet het prima. - Wat je zegt, 'prima'.
Als ik eenmaal op gang ben, dan ben ik niet te houden.
Ik heb twee kleine kinderen.
En een man? - Nee.
We zijn uit elkaar gegaan.
En nu heb je niemand? - Nou, ik had een vriend.
De vader van mijn tweede kind. Maar dat is ook uit.
Dus ben ik nu alleen. Ik heb het prima naar mijn zin, hoor.
Ik vroeg het om te weten of ik een kansje maak.
Wat lach je nou?
Het spijt me.
Het was maar een grapje.
Wat moet ik met twee kinderen? Ik heb m'n handen al vol aan mijn neef.
Ik zag je laatst op tv.
Zie je? We komen al in de buurt.
Van wat? - Van de reden van je komst.
Ik hoorde wat je zei en ik keek naar je ogen. Je hebt zulke mooie ogen.
Dank je. - En toen dacht ik:
Ze zijn zo levendig. Waarom zou iemand met zulke ogen willen sterven?
We hebben allemaal problemen. Daar kun je niet voor weglopen.
Ik ren niet weg voor mijn problemen, integendeel.
Ja, dat doe je wel. Daarom ben ik hier.
Waarom? - Nou...
Om ervoor te zorgen dat je verder wilt leven.
Om je te zeggen dat het leven...
Het leven wat?
De moeite waard is. Toch?
Even voor de duidelijkheid. Ben je hier om me te zien of om me te overtuigen?
Ik wil een vriend voor je zijn.
Als dat zo is, Rosa, dan moet je mijn wensen respecteren.
Waarom ben je zo gesloten? - Oordeel niet.
Oordeel niet. Niet in mijn eigen huis.
Wil je dat ik over jou oordeel? Is dat wat je wilt?
Laten we het hebben over de echte reden van je komst.
Over het feit dat je overduidelijk een gefrustreerde vrouw bent...
...die vanochtend wakker werd en besloot haar leven zin te geven.
Ren maar weg. Dat kun jij tenminste nog.
Bedankt. Je hebt dus geen verzoeknummer?
Nee, lieverd. Blijf altijd zo vrolijk. Goedenavond.
Het is nu kwart voor negen en u luistert naar Radio Boiro.
Vergeet niet uw verzoeknummers aan te vragen.
Voordat we verdergaan, wil ik het volgende liedje opdragen aan iemand...
Wie weet? Misschien luistert hij wel.
Hij luistert vaak naar de radio.
Ik hoop dat hij een keer belt met een verzoek.
Maar dat zit er niet in, omdat onze laatste ontmoeting geen succes was.
Mocht het helpen, dan bied ik mijn excuses aan.
Sorry dat ik over je oordeelde, Ramón. Soms ben ik een beetje lomp.
Hoe dan ook, dit liedje is voor jou, mijn vriend Ramón.
Negra Sombra.
Hoe gaat het? - Goed. Ik ben nog op kantoor.
We hebben onze handen vol aan jou.
Grapje. Die tv-reportage was een geweldig idee.
We kregen veel positieve reacties. Die hebben we straks nodig.
Dat zal wel. - Begin niet weer.
Met jouw houding komen we niet ver. Bovendien wist je dat dit zou gebeuren.
Ik weet het.
Luister. Julia, de advocate, wil je weer zien. Maar deze keer wat langer.
Misschien is ze verliefd op me.
Dat mocht je willen, kanjer. Ze is getrouwd.
Ze wil je beter leren kennen voor de zaak.
Dat zeggen ze allemaal.
Wacht.
Nog heel even.
Zal ik je wat vertellen? De jongen die bij haar was, heeft mij mee uit gevraagd.
Je laat me in de steek voor een advocaat.
Je weet niet wat je mist.
Dat been lijkt me prima in orde.
Ja, hij beweegt.
Gelukkig maar. - Eens kijken.
Heel simpel. Je hoeft alleen met je hart te antwoorden.
Met mijn hoofd, zul je bedoelen. - Uiteraard. Mag ik het opnemen?
We beginnen met je jeugd, vóór het ongeluk.
Hoe was je jeugd?
Is dat echt nodig? Het is zo lang geleden.
Heb je een slecht geheugen? - Nee.
We zouden toch alleen mijn verzoek tot levensbeëindiging bespreken?
Straks. Maar we willen dat de rechter zich in je kan verplaatsen.
Dat hij je begrijpt.
Daarom moeten we tonen wie je werkelijk bent. En was.
Straks gebruik je het nog tegen me.
Je bent ook een echte Galiciër.
Ik ben je advocate. Ik sta aan jouw kant. - Goed.
Eens kijken, op mijn negentiende pakte ik mijn rugzak...
...en reisde ik de wereld rond.
Ik reisde een aantal jaren... Tot het ongeluk.
Wacht eens even. De wereld rond op je twintigste?
Je raadt nooit hoe. Als scheepsmonteur.
Ik zeg altijd tegen mijn neef: Als matroos reis je goedkoop.
Op zoek naar bewijzen?
Nee, maar ik zie nergens een foto van jou.
Hoe zag je er toen uit?
Hoezo? Zie ik er dan nu zo afgrijselijk uit?
Oké, ik zal je geen vragen meer stellen.
Je kijkt niet graag terug.
Ik kijk liever naar de toekomst. - Wat zie je daar?
De dood.
Net als jij.
Denk jij dan niet aan de dood?
Ben ik dan de enige die aan de dood denkt?
Natuurlijk doe ik dat ook.
Maar ik probeer ook aan andere dingen te denken.
Het gaat morgen regenen.
Ik hoorde hem fluiten.
Ik niet. - Jawel, hij floot.
Wat wil je? - De wedstrijd begint.
Je weet dat ik niet van voetbal hou. Ga maar beneden kijken.
Je weet dat ik, als je me wilt overtuigen, een reden wil horen.
En wel een goede.
Deportivo speelt.
Dat lijkt me helemaal geen goede reden.
Het is belangrijk. - Waarom?
Deze wedstrijd is beslissend. Als ze winnen, zijn ze kampioen.
Oké, zet maar aan.
Kun je het zien?
Hoorde jij hem ook fluiten?
Ramón vertelde dat je foto's wilt zien.
Die hebben we vast nog wel. Ik zal ze morgen voor je opzoeken.
Dank je.
Er liggen nog meer dekens in de kast.
Het kan hier 's nachts nog best koud zijn in juni.
Manuela.
Geen sprake van. - Jawel.
Dat kan ik niet aannemen.
Ik logeer hier een paar dagen. Ik wil iets geven.
Maar je hebt deze zaak pro deo aangenomen.
Ik heb het liever zo.
Manuela, alsjeblieft.
Goed. Als je iets nodig hebt, hoor ik het wel.
Wat doen jullie hierboven? - Niets.
Jammer dat je geen uitzicht hebt op zee. - Ik heb het liever zo.
Dan zie ik 'm alleen wanneer ik wil.
Hoe bedoel je?
Als ik de zee wil zien...
...concentreer ik me...
...en loop ik ernaartoe.
Ik vlieg erheen. - De zee betekent vast veel voor je.
De zee gaf mij m'n leven en ontnam het mij.
Ik weet niet of dat iets betekent.
Vertel me over de dag dat jouw leven veranderde.
Vraag maar. - Om te beginnen...
Wanneer gebeurde het? - Op 23 augustus 1968.
Woonde je toen bij je ouders? - Als ik niet op zee was wel.
Ik was nog jong. - Die dag...
Was je alleen op het strand?
Nee, ik was er met vrienden, mensen uit het dorp...
Maar hoe kan iemand die de zee zo goed kende...
...niet inschatten dat het water zich terugtrok?
Ik was afgeleid.
Afgeleid?
Ja, zoiets. Ik was er niet bij met m'n hoofd.
En?
Laat maar, het geeft niet.
Je praat er liever niet over.
Nee... Ik denk eraan terug.
Ik herinner het me.
Plotseling vloog ik door de lucht en dook ik in een ondiepe plas.
Raakte je bewusteloos? - Nee.
Ik bleef...
...drijven met mijn gezicht naar beneden. Weet je?
Het is echt waar dat vlak voordat je sterft...
...de belangrijkste momenten van je leven voorbijflitsen.
Het overkwam mij ook.
Wat zag je?
Ze zeggen dat als je verdrinkt...
...je meteen sterft zodra je geen zuurstof meer hebt. Een zachte dood.
Was ik die dag maar gestorven.
Heb je nog contact met iedereen? - Met sommigen wel, met anderen niet.
Wie is dit meisje? - Zomaar iemand.
Ze staat op veel foto's.
Een meisje uit het dorp. Mag ik een trekje?
Rook jij?
Zo nu en dan, in de hoop dat het mijn dood wordt.
Zij was mijn vriendin. - Je vriendin?
Wat is er van haar geworden?
Niets.
Ze kwam me een tijdje opzoeken in het ziekenhuis.
Op een dag zei ze iets volslagen belachelijks over trouwen en ik zei:
Ga weg...
...pak de draad van je leven op en vergeet me.
Hield je van haar?
Daar ging het niet om.
Hoezo niet?
De vraag was of ik in staat was om lief te hebben in deze toestand.
Dus je weigert lief te hebben omdat...
Omdat ik niet kan beminnen. Precies.
Moet ik dát zeggen? Mogen mensen met tetraplegie niet verliefd worden?
Wie heeft het hier over mensen met tetraplegie?
Ik heb het over mezelf. Ramón Sampedro.
Vrijen kan ook op andere manieren. - Natuurlijk.
Heeft niemand je gekust in die 27 jaar?
Ga je het nu voordoen?
Die vrouw uit Boiro is er. - Die vrouw uit Boiro...
Cristian, kom hier.
Rosa. - Hallo, Ramón.
Kom hier.
Het geeft niet. Hé, jij daar. Ben jij goed of slecht?
Slecht. - O, dan worden we wel vrienden.
Ik ben Julia. - Rosa. Leuk je te ontmoeten.
Stoor ik?
Nee, ik ga even weg, dan kunnen jullie praten.
Hoe gaat het? - Goed.
Ik hoop niet dat je weer komt om me levensvreugde te bezorgen.
Welnee. Ik weet het niet. Ik wilde je graag zien.
En dat je m'n kinderen zou ontmoeten. - Dat is beter.
Gedraag je. Je bent hier niet thuis.
Dit is Samuel. Sami, zeg eens hallo.
Hallo, Sami. Sami. - Wat zegt Ramón?
Waarom lig je in bed? - Hij kan zich toch niet bewegen.
Kun je echt niets voelen?
Wat heeft hij nou weer?
Heb je koorts?
Met dit weer weet je het nooit.
We krijgen al een maand geen loon. We staken. Misschien luisteren ze dan.
Voor ons is het zondag. Ik heb ontbijt gemaakt, we namen de bus...
...om Ramón te bezoeken.
Wat is er? - Niets.
Samuel, waarom huil je?
Manuela... - Ja?
Wat vind je van dit alles? Eerlijk zeggen.
Waarvan? - Van...
Dat je zwager wil sterven.
Het is zijn wens.
Ja, maar...
Wat zou jij willen?
Wat zou jij liever hebben?
Wat ik wil doet er niet toe. Ramón wil sterven.
Dat lijkt mij heel duidelijk.
Zal ik je wat laten zien? - Wat?
Kom.
Cristian, laat dat staan.
Jij gaat zo meteen over de knie.
Het zijn vooral gedichten.
Ik gooi nooit iets weg.
Het is zonde. Schrijven kost hem zoveel moeite.
En dan het handschrift.
Kijk.
Het mooiste handschrift wat ik ooit heb gezien.
Ik ga naar beneden.
Hier ben ik wel een tijdje zoet mee. Wil je Ramón zeggen...
Dat je naar het strand bent gegaan. Voor een wandeling.
Ik meen het. Jullie mogen nooit meer mee.
Mama, hij doet alsof. - Echt nooit meer.
Zei ze wanneer ze terugkomt?
Ze ging wandelen. Dan kun jij mooi een dutje doen.
Je mag niet mopperen. - Hoezo?
Om de haverklap krijg je bezoek van een vrouw.
Je kunt wel een harem beginnen.
Je weet dat ik al gebonden ben.
Ja, aan de dood.
Heb je nog iets nodig? - Nee.
Ik hoorde dat je hier was. Dus ben ik aan komen vliegen.
Hoe was je wandeling?
Ik was aan het lezen. Ik heb alles gelezen wat je ooit geschreven hebt.
Weet je...
Wat je hebt geschreven...
...is prachtig. - Ja, hoor.
Dus nu doe je alsof je ook al schrijfster bent.
Lach maar.
Je kunt het publiceren. - Natuurlijk.
Tegenwoordig geven ze alles uit.
Het zou je zaak ten goede kunnen komen.
Het is jouw stem.
Luister, Julia. Ik dacht dat alles duidelijk was vanaf het begin.
Je kwam hier om een bepaalde reden, toch?
Om mij te helpen. Maar in plaats daarvan trek je alles in twijfel.
Je bent op zoek naar het waarom. Je spit in mijn gevoelens...
Wil je dat ik wegga?
Wat ik nu wil is een sigaret.
Alsjeblieft.
Natuurlijk.
Ik ga ze even halen.
Wat is er?
Gaat het?
Ik ben niet bang voor wat er gebeurd is.
Wel voor wat er komen gaat.
De ene dag...
...zijn het mijn benen, maar...
Ik zou blind kunnen worden.
En je weet niet of je herstelt.
Tot nu toe heb ik geluk gehad.
Maar er komt nog een aanval...
...en nog een...
En niemand weet hoe en wanneer.
Niemand weet wat er van je overblijft. Als er al iets overblijft.
Je echtgenoot blijft optimistisch.
Wat heb ik daaraan? Er zijn niet eens medicijnen voor.
Waarom zou je je bed uitkomen, naar je werk gaan, dromen najagen...
...als je vroeg of laat toch een aanval krijgt en weer helemaal kapot bent?
Zie je dan niet dat het absurd is?
Ik wil lid worden van Waardig Sterven.
Ik overwoog het al toen ik twee jaar terug de diagnose hoorde.
Maar ik veranderde van gedachten. Maar hierna...
Ik kan niet verder op deze manier. Dit is geen leven.
Weet je man hiervan?
Ik twijfel nog. - Je moet het 'm wel vertellen.
Angst is een machtig wapen.
Het ontneemt je de vrijheid om te beslissen.
Je staat nu toe dat de angst voor jou spreekt.
En diezelfde angst kan je later weerhouden om iets te ondernemen.
Laat je niet leiden door angst.
Ik dacht dat jullie mensen steunden die willen sterven.
Dacht je dat ik mensen met problemen aanraad om zelfmoord te plegen?
Wij steunen de vrijheid.
De vrijheid om te leven en om te sterven. Dat is iets anders.
Cadasil is een ziekte. Oké, je hebt gelijk, het is afschuwelijk.
Maar je moet er goed over nadenken.
Ramón gaf mij dit voor jou.
We hebben het er nog wel over, een andere keer.
Hoe kwam ze over?
Goed.
Ja, nietwaar? Dat denk ik ook.
In ieder geval vond ik het fijn je te ontmoeten.
Bedankt voor je komst. - Geen dank.
Ik blijf. Ik zie je later wel.
Beste Julia.
Toen Gené vertelde dat iemand bereid was mijn zaak te behartigen...
...was er een bepalende factor voor mijn beslissing:
Deze advocate leed aan een degeneratieve ziekte.
Alleen iemand in die toestand zou de mijne kunnen begrijpen...
...en mijn hel kunnen delen. Nu weet ik dat die hel soms de moeite waard is...
...omdat ik daardoor mensen als jij ontmoet.
Samen een sigaret roken was de moeite waard, en ook dit...
...een hand uitsteken, ook al schrijf ik onzin.
Ik ben mijn teksten aan het corrigeren en hoop dat je mij daarbij wilt helpen.
Mijn neef Javi helpt me door ze op z'n PC te typen.
Voor de rest is hier niets veranderd.
Manuela stopt me elke avond in, voor het geval de herfst vroeg begint.
Javi bekvecht met zijn opa en ik bedenk klusjes die ze samen kunnen doen.
De afgelopen maand kwamen veel vrienden langs.
Sommige komen al 25 jaar, wat mij altijd blijft verrassen.
Ze vertellen graag over hun leven en daar geniet ik van.
Herinner je je Rosa? Ik denk dat ze hier haar toevlucht heeft gevonden.
Laatst wilde ze Manuela helpen mij aan te kleden en ze kregen ruzie.
Als je van anderen afhankelijk bent, heb je geen privacy meer.
Hoe dan ook, ik hoop dat ik mijn kleine koninkrijk op orde kan houden...
...tot jij me weer komt verblijden met je aanwezigheid. Liefs.
Wat is er?
Wat staat daar? Daar. Wat staat daar?
'Dit is geen leven, kom nou.'
Het moet zijn: 'Dit is geen leven' punt. 'Kom nou!'
Nee. - Ja.
Daar moet een uitroepteken.
Er moet een uitroepteken achter. Zie je?
'De dood is mijn vriend' komma... Waar staat de komma?
Wat leren ze jullie op school? Je hoeft het alleen over te typen.
Zelfs je opa kan dit beter.
Misschien ben ik beter af zonder jouw hulp. Zo heb ik er nog meer werk aan.
Geef me het stokje.
Een beetje nauwkeuriger, afgesproken?
Javi, wat is er? - Niets.
Beste Ramón, sorry voor mijn late antwoord.
De artsen willen niet dat ik achter de computer zit of dingen doe...
...waarbij ik mijn benen niet gebruik.
Ze zijn optimistisch, maar raden me af jouw zaak voort te zetten.
Er is een reusachtig raam in de revalidatieruimte.
Soms fantaseer ik dat ik er doorheen vlieg, zoals jij...
...over Barcelona, naar de zee...
...en dat ik blijf vliegen tot ik alleen nog de horizon zie.
En dan denk ik heel onnozel dat jij hetzelfde doet vanuit La Coruña...
...dat je weer de wereld rondgaat en dat we elkaar halverwege ontmoeten.
Ik herkende me heel erg in jouw gebrek aan privacy en vrijheid.
Ik hou vol vanwege mijn man, die zich voor me opoffert.
Ik verzet me tegen de lusteloosheid waarin ik dankbaar moet zijn voor alles.
En alles moet accepteren.
Ik hoop je binnenkort te zien en te kunnen helpen met je boek.
Alvast mijn dank en liefs, van een vriendin.
Ik wist dat het zo zou gaan. Ik wist het. Misschien hadden we niet moeten gaan.
We moesten het proberen. En het kon alleen hier.
Ramón heeft geen geld voor een juridische strijd. Hij heeft ons nodig.
We kunnen niet naar Galicië teruggaan en opnieuw beginnen.
De rechtspraak is zo traag in dit land.
Bovendien mag ik het aan Ramón gaan vertellen.
Gené, luister.
Ik wil hier best wat tijd insteken.
Ja, maar jouw tijdsbeleving is anders dan die van Ramón.
Het verzoek om euthanasie van Sampedro, een tetraplegie-patiënt...
...werd gisteren afgewezen vanwege een procedurefout.
Volgens de beslissing...
...moet de zaak in de woonplaats van de patiënt voorkomen, niet in Barcelona.
Deze zaak heeft veel reacties opgeroepen...
...waaronder die van de priester De Galdar, ook tetraplegie-patiënt.
Ramón zegt dat hij wil sterven, maar ik vraag me af...
...of Ramón eigenlijk niet een dringend verzoek doet...
...aan de maatschappij en om aandacht vraagt.
Wat lult hij nou? - Misschien kan zijn familie hem niet...
...de steun geven die hij nodig heeft. - Belachelijk.
Zou het kunnen zijn dat Ramón eigenlijk om liefde vraagt?
Ik zou hem graag willen ontmoeten om hem ervan te overtuigen...
...dat er veel redenen zijn om te blijven leven.
Moet je niet naar school?
Je bent vast tevreden. Je hele familie is vernederd op de televisie.
Ga vooral zo door. Tot we ons helemaal kapot schamen.
En u, vader? Hebt u niets te zeggen?
Laat hem erbuiten. Je moet het tegen mij zeggen.
Je vindt jezelf zo slim. Niemand durft tegen je in te gaan in dit huis.
Maar ik ben het zat.
Ik zal je wat vertellen... - José, luister even naar me.
Wat gebeurt er als je morgen omkomt bij een ongeluk?
Ik meen het. Heb je daar wel eens over nagedacht?
Wat zou er dan met mij gebeuren? Ik zou het gezin moeten onderhouden.
Jouw vrouw, je zoon, vader... Dat alles met mijn miezerige uitkering.
Of andersom? Moet ik blijven leven om alles nog moeilijker te maken?
Luister, Ramón. Ik ben je oudere broer. Je oudere broer.
En zolang ik leef, maakt niemand iemand dood in dit huis.
Hoor je me? Knoop dat goed in je oren. Niemand.
Goed, zoon.
Ik ga. - Tot morgen, vader.
Ik ga wel.
Ik moet Ramón spreken. - Weet je wel hoe laat het is?
Ik kon niet eerder komen. Ik leg het wel uit aan Ramón.
Hij is niet in de stemming voor bezoek. Het was een zware dag. Kom morgen.
Maar het is belangrijk.
De fabriek gaat dicht.
'Het gaat niet goed. We kunnen jullie niet uitbetalen.'
Dus zijn we ontslagen. Het is verdomme niet eerlijk. Niet eerlijk.
Sorry. - Je hoeft je niet te verontschuldigen.
Huil maar lekker uit. Als ik het zou kunnen, zou ik je omhelzen.
Ik was net begonnen met sparen.
Ik wilde je een telescoop geven. - Rosa, ik hoef niets.
Waag het niet geld aan mij uit te geven. - Maar als ik dat graag wil?
Ik had je graag iets willen geven.
Waarom wil je iets geven? - Omdat jij mij zoveel gegeven hebt.
Je hebt geen idee.
Ik...
Nog nooit heeft een man me zo goed behandeld als jij.
Ben je zo slecht behandeld?
Ik haal me niets meer op m'n nek.
Nu weet ik dat ik zelf het probleem ben.
Mannen houden niet van mij.
Onzin. Natuurlijk houden ze van je.
Weet je nog dat je mij gefrustreerd noemde bij onze eerste ontmoeting?
Dat zou kunnen.
Maar nu zeg ik dat je dapper bent, en sterk...
En goed.
En mooi, en als iemand dat niet ziet, kan hij de pot op.
Laat dat. Anders voel ik me net een priester, dat is al erg genoeg.
Ga zitten.
Laat m'n hand los. Je weet dat ik niets voel.
Mijn zoon zegt dat je doet alsof. Dat het nep is.
In je gezicht heb je toch wel gevoel?
Kon ik je maar helpen.
Ik zou er alles aan doen om...
Wil je mij helpen?
Schrik niet.
Ik heb alles voorbereid, en wel zo dat niemand de bak in draait.
Ik heb vrienden die me willen helpen.
Ik heb maar één dapper iemand nodig, iemand als jij.
Ik wil je helpen beter te worden...
...maar niet bij zelfmoord.
Goed, jongens.
Daar gaan we.
Heb je 'm goed vast?
Voorzichtig.
Het gaat niet. Het gaat echt niet.
Ramón zegt dat hij niet naar beneden komt.
Tja.
Dat is prima. Broeder Andrés, kom hier.
Ga naar boven, alsjeblieft. En vertel Ramón het volgende:
Aangezien we in de eeuwigheid leven...
...behoort het leven ons niet toe.
We voeren de idee van de bourgeoisie van het privé-bezit te ver door.
Mijn hemel.
Maar juist de kerk is altijd dol geweest op privé-eigendom.
Dat kan ik hem niet vertellen. Moet ik dat zeggen?
...mijn eigen leven te leiden, vrij om mijn overtuigingen te kiezen...
Ik bedoel: Zijn overtuigingen, en over zijn eigen leven te beschikken.
Zeg hem...
...dat 't gebrek aan respect voor het leven is.
Waarom probeert de kerk de angst voor de dood in stand te houden?
Omdat ze weet dat ze klanten verliest als mensen die angst verliezen.
Uit enquêtes blijkt dat 67 procent van de Spanjaarden vóór euthanasie is.
Morele kwesties kunnen niet met behulp van enquêtes worden opgelost.
De meeste Duitsers steunden Hitler. - Nu vergelijkt hij me met Hitler.
Wat een onzin. - Wat een onzin.
Nee, dat niet.
Vraag hem wat Hitler hier mee te maken heeft. Nee, wacht.
Eerwaarde Francisco, hoort u mij? - Ja. Ik hoor u, Ramón.
Ga geen appels met peren vergelijken en bespaar mij die demagogie.
Daar zijn jullie jezuïeten experts in. - Welnee.
Nu u het er toch over hebt...
Is het dan niet demagogisch om over een 'waardig sterven' te spreken?
Waarom dat eufemisme? Waarom zegt u niet gewoon: Ik maak er een eind aan?
Ik sta versteld van uw betrokkenheid bij mijn situatie...
...daar u een instelling vertegenwoordigt die de doodstraf steunt...
...en andersdenkenden vroeger op de brandstapel gooide.
Dat is pas demagogisch. - Natuurlijk.
Laten we ophouden met eufemismen. Dat zou mijn lot zijn geweest, hè?
De brandstapel, omdat ik mijn vrijheid verdedig.
Ramón, mijn vriend. - 'Vriend,' zegt hij.
Vrijheid die het leven vernietigt is geen vrijheid.
En leven dat de vrijheid vernietigt ook niet.
Noem mij geen 'vriend'. Laat me met rust.
Kom, laten we gaan.
U lijkt mij allemaal goede mensen. Zorg dat hij wil blijven leven.
Laat hem zien dat het leven...
...meer is dan het bewegen van armen en benen en 't schoppen tegen een bal.
Onzin. Het leven draait om iets anders. Het is veel meer dan dat.
Neemt u dat maar van mij aan.
Moeten we hem een prop in zijn mond stoppen zodat ie zich koest houdt?
Of hem rustig houden met een rammelaar?
Luister, u kwam op tv en zei iets wat mij niet heeft losgelaten.
Manuela, hou op.
U zei dat Ramóns familie niet genoeg van hem hield.
Het is maar dat u het weet, maar mijn zwager heeft niets dan liefde gekregen.
Ik zorg al heel lang voor hem en ik hou van hem als van een zoon.
Ik weet niet wie van jullie gelijk heeft, en ik weet niet of het waar is...
...dat het leven aan God toebehoort en niet aan ons.
Maar één ding staat vast:
U hebt een grote mond.
Rosa, ik heb Ramón gisteren al geschoren.
Ja, maar ik kan het beter.
Waar ligt de scheerzeep?
Daar zijn ze.
Ik voel niets.
Zit daar echt een baby in? - Zeven maanden oud, lieverd.
Maar hij beweegt niet. - Dat moet jij zeggen.
Nu wel. - Zie je? Hij is blij je te zien.
Hoe gaan jullie hem noemen? - We zijn er nog niet uit.
Noem hem Ramón.
Op een dag vraagt hij je ernaar en dan vertel je hem over mij.
Dat mag je zelf doen.
Er is nog iemand die je graag wil zien.
Voorzichtig, Javier. - Nee, niet zo.
Hij moet draaien. - Stil, opa.
Hoe komt het dat ik hier niets vanaf wist?
Het was een verrassing. - Dat is het zeker.
Dat is nog eens een cadeau. - Ik zet even een raam open.
Laten we ze alleen laten. Kom op, iedereen.
Laten we gaan. - Kom.
Hoe gaat het, matroos?
Niet doen, anders raken ze door elkaar.
Koffie, Marc? - Ja, alsjeblieft.
Hoe gaat het, Rosa? - Goed.
Ramón zei dat je een andere baan hebt. - Klopt, ik zorg voor oude mensen.
Hoe lang blijft die vrouw?
Een paar weken. Afhankelijk van het boek.
Scheren zit er vandaag niet in.
Tot ziens. - Dag.
De rechters zijn aan handen en voeten gebonden door de wetgeving.
De regering moeten worden aanbevolen om 't wetboek van strafrecht te wijzigen.
De overheid... - Die is er alleen om ons te dienen.
Je oom is belangrijker.
De lokale rechtbank zal ons niet in het gelijk stellen.
We moeten ons tot het gerechtshof richten...
Kom, help me met de koeien.
Kijk.
De rechters moeten ervan overtuigd raken dat Ramón helder van geest is.
Als hij zelf zou getuigen zou dat helpen.
Ramón moet het huis uit.
Wat deed je daar?
Weet je wel waar ze het over hebben?
Moet ik me opsluiten in m'n kamer? - Besef je het dan niet?
Weet je wat er gebeurt als ze de zaak winnen?
Dan krijgt je oom een spuitje en sterft hij, als een hond.
Dan zie je hem nooit meer terug. Nooit meer, Javier.
Denk je dat de dood tijdelijk is?
Gebruik je verstand voor een keer. De dood is geen geintje.
Hij sterft en je ziet hem nooit meer. - Laat me met rust.
Hij wil niet in een rolstoel. Hij vindt het vreselijk.
Als hij een keer buiten komt, is dat een hele overwinning.
Dan wordt dit een van die keren. Ramón moet gewoon deze reis maken.
Wanneer gaat het gebeuren? - De zitting zal in de lente plaatsvinden.
Er is nog tijd om hem te overtuigen.
Er is één ding erger dan je kind verliezen.
Dat het zelf dood wil.
Laten we aan het werk gaan.
'... en jou binnendringen...
...voor eeuwig...
...mijn verleidelijke minnares...
...mijn geliefde zee.'
Ruik je echt de zee vanaf hier?
Soms, in de ochtend, als er een briesje opsteekt...
...en het raam openstaat. Het is dan alsof ik op het strand ben.
Je hebt een goede neus. - Ja, waarschijnlijk is reuk...
...het zintuig dat bij mij de meeste gevoelens...
...en fantasieën oproept.
Jouw geur, bijvoorbeeld.
Mijn geur?
Het is het eerste wat ik mij probeer voor te stellen...
...als ik fantaseer over jou.
Zo.
Waar fantaseer je dan over? - Over van alles en nog wat.
Het enige vaste gegeven is dat ik altijd kan bewegen.
Dan sta ik op...
...en reis ik naar de plek waar jij op dat moment bent.
En als je bijvoorbeeld hier bent, dan...
Dan kom ik dichterbij...
...en doe ik wat ik zo vaak heb willen doen.
Dan...
...wordt je geur sterker en voel ik een duizeling.
Ik voel bijna je hart kloppen.
Dan raak ik je handen aan...
...en word ik helemaal gek.
Dan word ik helemaal gek.
Is het water goed? - Ja.
Julia, ben je wakker?
Ik kan niet slapen.
Waarom niet?
Mijn been jeukt. Kun je even komen krabben?
Mijn been jeukt.
Ik heb wat flensjes meegebracht.
Maar Rosa... - Hij is er dol op. Zelfgemaakte.
Ik heb al gezegd dat je niets voor hem moet koken.
Je hoeft hem niet te wassen of te scheren. Dat doe ik.
Dat moet hij zelf zeggen. - Hij heeft het tegen mij gezegd.
Bovendien heeft hij het druk. Snap je?
Is hij bij haar?
Was ik ook maar advocate.
Niet huilen, Rosa.
Natuurlijk wil ik je zien.
Je ziet het verkeerd...
Ze heeft opgehangen.
Wil je haar bellen en mij even alleen laten?
Wat is dat, tussen jou en die vrouw?
Julia, alsjeblieft.
Ben ik je een verklaring schuldig?
Wat doe ik dan hier?
Tenzij je denkt dat er niets gaande is tussen ons.
Dat die kus van gisteren niets te betekenen had.
Kijk naar jezelf.
Zoals je daar zit.
Kijk naar jezelf en kijk naar mij.
Wat moet dat nou met ons?
Kijk naar ons.
Ik ben nog niet klaar.
Denk je nu echt dat ik niet aan mijn eigen situatie denk?
Dat doe ik wel. Voortdurend.
Elke dag. Het is een nachtmerrie.
Ik weet dat mijn gezondheid achteruit gaat tot ik een plantje ben.
Daarom heb ik een beslissing genomen en ik...
Ik ga het doen.
Ik ga zelfmoord plegen.
Maar...
...eerst...
...als je dat wilt...
...lieveling...
...dan wil ik jou helpen.
Laten we het samen doen.
Heb je niets te zeggen? Had je niet verwacht, hè?
Wanneer?
Ik weet het niet.
Het boek is bijna af.
Ik ga naar Barcelona, zoek een uitgever en...
...je publiceert het.
En als ik dan terugkom met het eerste exemplaar...
Die dag wordt het, Ramón.
Die dag wordt het.
Hij kan rekenen op de publieke opinie.
Als we verliezen, laait de discussie juist op. Wees niet zo eigenwijs.
Ik begrijp niet waarom... - Deze kant op?
Nieuws? Wat voor nieuws?
Marc, alsjeblieft. Let op de weg.
Het gaat goed. Wat is er gebeurd?
Ik begrijp het, maar toch...
En toch, Ramón.
Als niemand deze stap zet en iedereen zijn kop in het zand blijft steken...
...en dit stiekem blijft doen zonder in opstand te komen tegen de regering...
Sorry. Hier.
Bel hem terug. Overtuig hem. - Goed, maar ben je in orde?
Bel Manuela voor me. - U moet uw auto hier weghalen.
Ik ben hysterisch, maar voor de rest gaat het prima.
Wat doen we, Manuela? Met die reis naar La Coruña.
Moet ik mijn tijd verspillen? Ze luisteren toch niet.
Ik denk dat het voor jou op dit moment tijdverspilling is.
Maar als je 't doet, is er misschien ooit iemand anders mee geholpen.
Goed. Laten we horen wat die rechters te zeggen hebben.
Javi, waar staat de rolstoel? - De rolstoel?
Waarschijnlijk in het berghok. - Pak hem en maak 'm schoon.
Daarna haal je je opa en leg ik het jullie uit. We gaan hem aanpassen.
Ga nou. - Ga je er een motor op zetten?
Dit moeten jullie doorzagen.
Zodat de rugleuning naar achter kan? - Precies.
En die buizen daar moeten afgezaagd worden.
Daarna kun je ze met een moer aan elkaar vastmaken.
Snappen jullie het? - Ja.
En u, vader? - Dan zit je steeds achterovergeleund.
Je valt nog in slaap tijdens de zitting. - Alleen als ze niets te melden hebben.
STERVEN OM TE LEVEN
BRIEVEN UIT DE HEL
En een kussentje voor mijn hoofd. Anders val ik nog en breek ik mijn nek.
Vat je hem? 'Breek ik mijn nek.'
Opa...
Als het zo moet, dan liever niet.
Zit het te strak? - Hoe moet ik dat weten?
Wacht even, Ramón.
Zo zie ik er nog stommer uit. - Liever dat, dan dat je kou vat.
O wee als jullie die afdoen.
Bent u Ramón Sampedro?
Het is een eer om u te mogen rijden.
Waardigheid.
Het leven is een recht, geen verplichting.
Krijg nou wat.
Wie hebben we vermoord?
Voel je je eenzaam als enige Spanjaard die euthanasie heeft aangevraagd?
Ik ben de eerste die het officieel aanvraagt.
Maar het wordt al jaren in het geheim gedaan.
Wat ga je de rechters vertellen?
Ik wil ze alleen vertellen dat ik ze nog allemaal op een rijtje heb.
Stilte.
Stilte, alstublieft.
In een seculier land dat privé-bezit erkent...
...waarin mensen het grondrecht hebben niet gemarteld of vernederd te worden...
...zou je denken dat iemand die zich vernederd voelt door zijn ziekte...
...over z'n eigen leven moet kunnen beschikken.
In feite, als iemand zelfmoord tracht te plegen en daarin faalt...
...wordt hij niet vervolgd. Echter...
...als de hulp van een derde vereist is om waardig te sterven...
...dan bemoeit de overheid zich met het recht op zelfbeschikking.
Deze houding is duidelijk gegrond op religieuze overtuigingen...
Een overheid die beweert, zoals ik al eerder zei, seculier te zijn.
Heren, ik vraag om een juridisch antwoord...
...maar ook om een redelijk en een humaan antwoord.
Nu, met uw toestemming...
...zou Ramón Sampedro graag een korte verklaring willen voorlezen.
Verzoek afgewezen. - Edelachtbare...
Mijn cliënt wil zich graag tot u richten. - U kent de procedure.
Uiteraard. Die ken ik heel goed.
Excuses. Het leek me niet ongepast om drie minuten van uw tijd te vragen.
Hij wacht al 28 jaar.
Als u de procedure wilt wijzigen, moet u de wet wijzigen.
Uiteraard, dat weet ik.
Uitstekend. In de volgende zitting volgt de uitspraak.
Ik wist wel dat je me niet serieus zou nemen.
Geen enkele man doet dat. Ze lachen me altijd uit. Jij ook al.
Sorry, Rosa. De laatste tijd is er van alles gebeurd.
Soms voel ik me wat overweldigd. - Waarom?
Kan ik dan niet verliefd worden op een verlamde?
Nou... Misschien moeten we even wat dingen ophelderen.
Vooral bij zo'n complex onderwerp als de liefde.
Complex? - Ja, complex.
Hoeveel je ook zegt van mij te houden, op dit moment...
...ik weet niet hoeveel van die liefde echt is en hoeveel deel uitmaakt...
...van jouw fantasie van je droomprins die je nooit hebt kunnen vinden.
Wat een onzin allemaal. Breng me niet in de war.
Of je houdt van iemand of niet. Zoiets laat zich niet beredeneren.
Goed.
Als dat zo is, wat verwacht je dan? Dat ik met je ga samenwonen?
Ik wil je alleen af en toe bezoeken. - Natuurlijk kan dat.
Maar voor hoelang nog?
Je kunt me onmogelijk vragen om voor jou te blijven leven.
En als ik je zeg...
...dat jij mij kracht geeft om te leven? - Stop eens even.
Ga zitten.
Luister.
Hou je van je kinderen? - Natuurlijk.
Dan moet je je kracht uit hen putten. Je moet me niet gaan belasten.
Noem je dat liefde? Mij tegen mijn wil vasthouden?
Kijk.
Iemand die echt van me houdt, helpt me te sterven.
Dat is liefde, Rosa.
Dat is liefde.
Beste Julia, het gerechtshof kwam gisteren met een uitspraak.
De rechters begrijpen mijn wens om te sterven...
...maar het bieden van hulp is een misdrijf.
Vroeger was ik teleurgesteld geweest...
...omdat ik in een doodlopende weg van eindeloze dagen zou zijn beland.
Maar nu voel ik dat het einde nabij is, want binnenkort komt het boek uit...
...en dan kom jij terug, Julia. Mijn kleine Julia.
Het zal de zoetste dood zijn die je je kunt voorstellen.
Een liefde, puur en gedeeld.
En het evenwicht zal hersteld worden. Eindelijk een evenwicht.
Liefs.
Tot ziens.
Zal ik het openmaken?
Het boek.
Kijk, je staat op de voorkant.
Het ruikt heerlijk.
Het is voor jou.
Ik laat het mama zien.
Waarom?
- Rustig maar, Ramón.
Waarom ben ik niet zoals iedereen en kan ik niet waarderen wat ik heb?
Ik geef je een kalmeringsmiddel. - Waarom wil ik dood?
Waarom wil ik sterven?
Hier.
Geef me er nog twee.
Ik ga heus niet dood aan twee pillen. Geef er nog twee.
Je voelt je zo beter.
Hoe voel je je? - Goed.
Hoe laat is het? - Elf uur. Ik wilde je niet wakker maken.
Die vrouw uit Boiro heeft drie keer gebeld.
Wat wilde ze?
Je spreken. Ze zei dat het belangrijk was.
Dat zegt ze altijd.
Bel haar voor me.
Wacht maar tot ze zelf terugbelt.
Ze kan amper haar telefoonrekening betalen. Alsjeblieft, bel haar.
Je bent veel te goed.
Ramón? - Ja, wat is er, Rosa?
Ik moet je zien.
Je zegt altijd dat ik eerst even moet bellen...
Ja, maar is er iets? - Kan ik nu komen?
Kijk, Ramón. Je zei dat je een plan had of zoiets.
Een plan, voor het geval de rechters je verzoek zouden weigeren.
Ik zei dat je dat moest vergeten. - Ja, maar dat kan ik niet.
Snap je? Het gerechtshof heeft vorige maand je verzoek afgewezen.
Misschien wil je het doen. - Ben je bang dat ik toch m'n zin krijg?
Nou? - Het is niet zo eenvoudig.
Maak je geen zorgen, je bent de laatste die het hoort.
Ik begrijp het eindelijk.
Snap je het dan niet? Ik begrijp wat je zei in La Coruña.
'Iemand die echt van me houdt, helpt me te sterven.'
Ik ben zeker van mijn gevoelens, Ramón. Ik hou van je.
Heb je mijn hulp nodig?
Ik meen het.
Wil je dat ik jou help?
Verdomme. Ik wist het. Ga opzij.
Wat ga je hem zeggen? José, wacht.
Ik laat dit niet gebeuren. - Wat wil je dan doen?
Me aan mijn bed vastbinden? Nog meer dan nu?
Me volproppen met slaappillen zoals in 't ziekenhuis? Niemand houdt me hier.
Jij al helemaal niet.
Dat zullen we nog wel zien. Heb ik dan niets in te brengen?
Ik ben je oudere broer. Ik ben het hoofd van het gezin.
Denk je dat ik daar iets om geef? Op mijn leeftijd?
Mensen moeten hun hersens gebruiken. Jouw hoofd zit vol zaagsel.
Ik ben het zat om slaaf te zijn van een onwetende koorknaap.
En ik? Ben ik dan geen slaaf?
Hoe denk je dat ik me voelde toen ik niet meer kon varen?
Dat ik hier moest leven van die rotmoestuin.
Toen ik met jou alleen opgescheept zat.
Ik, mijn vrouw en mijn zoon. We zijn allemaal jouw slaven.
Je oom gaat naar Boiro. - Boiro?
Waarom? - Voor een tijdje, zegt hij.
Hij gaat naar die vrouw. Rosa.
Gaan ze trouwen? - Doe niet zo belachelijk.
Ga je weg?
Klopt. - Voor hoe lang?
Pak mijn boek, het ligt achter je.
Worden er niet meer uitgegeven? - Ja, maar dat is het eerste exemplaar.
Open het bij de boekenlegger.
'Aan mijn zoon.' - Ja.
Lees het.
'Aan mijn zoon. Vergeef me, zoon, dat je niet geboren bent.
Het is niet mijn schuld dat je bent achtergebleven.
Het waren de rozen die angstig werden.
Vergeef me dat ik niet met je heb gespeeld.
En als je na mijn dood geboren wordt, vergeet dan nooit dat ik van je hou.
Geef je moeder een kus van mij. Koester geen wrok tegen me.
Haat is een slecht iets.' - Snap je het?
Ja. - Leg eens uit.
Nou... Het gaat over de zoon die je nooit hebt gehad.
Het is alsof je met hem praat...
...en je hem je excuses aanbiedt. - Goed.
Wat heb ik onderaan geschreven?
'Aan Javier.'
En? - Wat?
Begrijp je het dan niet?
Maar ik ben je zoon niet. - Natuurlijk, dat weet ik.
Maar ik heb het gedicht aan jou opgedragen om een reden, nietwaar?
Maar ik ben je zoon niet. - Wat leren ze jullie op school?
Ga maar.
Jullie doen allemaal zo raar...
Wacht even, ik hoor je niet.
Wat is er, lieverd? - Niets, ik vertrek morgen.
Rosa zei het. Je bent vast ongeduldig. - Een beetje maar.
Ik heb wat rondgevraagd naar... Je weet wel wat.
Wat? - Je weet wel...
Het poeder? - Ja, het poeder.
De dosis moet nauwkeurig zijn. 200 milligram.
Het kan pijnlijk zijn. Hou daar rekening mee.
Gené, ik denk dat het beter is dat je je nu terugtrekt.
Ik ben bang dat ze je anders hiermee in verband kunnen brengen.
Daarom belde ik ook.
Het is tijd voor ons om voorgoed afscheid te nemen.
Voor je eigen bestwil.
Vertel het zelfs niet aan Marc.
Goed, ik begrijp het. Dit is dus...
...het afscheid. - Ja.
Het is beter zo.
Goed, alleen...
Laat mij nog één ding zeggen.
Denk er goed over na, beloof je dat?
Voel je niet onder druk gezet. Ik bedoel...
Doe het niet omdat je een voorbeeld wilt stellen...
...of omdat je de mensen niet wilt teleurstellen, of de vereniging...
Laat je niet onder druk zetten.
Begrijp je me, Ramón?
Maar jij mij ook, Gené?
Het spijt me, Ramón.
Vaarwel, Gené.
Goede reis, mijn vriend.
Dag, Manuela.
Lief zijn. Afgesproken, Javi? - Ik heb het gedicht begrepen.
Kom eens even.
Geef me een knuffel.
Wil je iets voor me doen? Zorg goed voor je opa.
Goed, Ramón. Daar gaan we.
Sluit jij het portier?
Doe maar dicht.
Wat moet u in Boiro?
Ik ga naar het strand. Even een andere omgeving.
Een andere omgeving. Dat is een goed idee.
Het is de beste die ik kon krijgen voor dat geld.
Ik heb om uitzicht gevraagd. Vind je het mooi?
Waar moet ik tekenen? - Waarvoor?
Om met jou te trouwen.
Hij is in slaap gevallen.
Ik beweeg natuurlijk niet.
Als het waar is dat er leven is na de dood...
Ik weet dat dit stom klinkt, maar alsjeblieft: Geef mij dan een teken.
Een teken? - Wat dan ook.
Ik ben nooit bang geweest voor geesten. Ik zal heel goed opletten en wachten.
Zul je het doen? - Natuurlijk.
Alleen...
Het is alleen... Even tussen ons, maar ik denk dat er na de dood...
...niets is.
Het is zoals voor onze geboorte. Er is niets.
Hoe weet je dat zo zeker? Niemand weet dat.
Natuurlijk weet ik het niet zeker, maar het is gewoon een voorgevoel.
Net als wanneer mijn vader omhoog kijkt...
...en roept: 'Morgen gaat het regenen.' En dan regent het.
Het is een voorgevoel.
Onthoud één ding.
Ik ben in je dromen.
Ik kruip 's nachts bij je in bed en dan hebben we elkaar lief.
En mocht ik vergeten het te zeggen in je dromen...
Dank je, Rosa.
Uit het diepste van mijn hart. Dank je.
Geachte rechters en politieke en religieuze autoriteiten...
Wat betekent waardigheid?
Ongeacht de reactie van uw geweten...
...heb ik besloten dat mijn leven geen waardigheid heeft.
Ik had op z'n minst waardig willen sterven.
Vandaag, uitgeput door de institutionele onverschilligheid...
...moet ik dit in het geheim doen, als een misdadiger.
U moet weten dat het hele proces dat tot mijn dood leidde...
...opgedeeld was in tal van handelingen die op zichzelf niet strafbaar zijn...
...en die uitgevoerd werden door een aantal vrienden.
Als u besluit ze te straffen, dan raad ik u aan hun handen af te hakken.
Want dat was hun enige bijdrage.
Het brein, of moet ik zeggen het bewustzijn, was van mij.
Zoals u ziet, staat hier een glas water...
...met een dosis cyaankali.
Als ik het opdrink, eindigt mijn bestaan...
...en neem ik afstand van m'n meest waardevolle goed: Mijn lichaam.
Ik beschouw het leven als een recht...
...niet als een plicht, zoals het voor mij was.
Ik moest deze afschuwelijke situatie verdragen...
...gedurende 28 jaar, 4 maanden en enkele dagen.
Als ik op mijn leven terugkijk en de balans opmaak...
...sluit ik af met een negatief saldo.
Het was niet meer dan tijd, die tegen mijn wil verstreek...
...gedurende bijna mijn hele leven.
Van nu af aan wordt de tijd mijn bondgenoot.
Alleen de tijd en de ontwikkeling van het menselijk bewustzijn...
...zullen op een dag uitmaken...
...of mijn verzoek redelijk was, of niet.
Goed.
Komt Marc niet?
Hij is op het strand met onze zoon. Hij is dol op de zee.
Ze gaan toch niet zwemmen? - Nee.
Hoe gaat het? - Goed.
Zal ze mij begrijpen?
Ik bedoel: Kan ze een gesprek volgen?
Natuurlijk. Soms gaat het wat moeilijk, maar...
Ik begrijp het. Ik ga naar haar toe.
Ga maar. - Tot zo.
Hallo. Hoe gaat het?
Geweldig, en met jou?
Hier ben ik dan.
Jullie wonen prachtig.
Ramón heeft brieven nagelaten.
Het idee dat zijn woorden ons zouden bereiken na zijn dood, sprak hem aan.
Laatst...
...vond ik deze brief voor jou.
Ramón wie?
Ramón.
Ramón Sampedro.
Je vriend, Ramón.
Ik heb je aan hem voorgesteld. Weet je nog?
Jij?
Wat een fijne plek is dit.
De zee van binnen
in de gewichtloosheid van de zeebodem waar dromen werkelijkheid worden
komen twee verlangens samen om één wens te vervullen
jouw blik en mijn blik, als een echo die in stilte herhaalt:
'Dieper en dieper... '
veel dieper dan alles wat van vlees en bloed is
maar ik word telkens wakker en verlang steeds naar de dood
mijn lippen voor eeuwig in jouw haar verstrikt
voor Sonsoles Peña